Den gode soldat Švejk

	Custozza
czdeenit SøkKartŠvejkův slovník

Der Soldatenfreund. 1915 Kalender

Custozza er nemnd i Feldoberkurat Ibl si feltmesse i Királyhida. Slaget han fortalde om stod der i 1848 og dei austerrikske styrkane vart leia av Marschall Radetzky som var i sitt 84 år. Etter slaget møtte han den døyande Fahnenführer Hrt og det er samtalen mellom han og Radetzky preika byggjer på.

Bakgrunn

Custozza (òg Custoza) er ein landsby der det stod eit slag mellom Austerrike og Sardinia-Piemonte i 1848. Slaget sikra Austerrike kontroll over Lombardia fram til slaget ved Solferino i 1859. Dei austerriske styrkane var leia av Marschall Radetzky. Custozza ligg 17 kilometer vest for Verona og om lag like langt frå sørenden av Gardasjøen.

I 1866 stod nok eit slag her. Denne gongen kom Austerrike òg ut som vinnar, men slaget fekk lite politisk betydning ettersom Italia saman med forbundsfella Preussen vann den korte krigen.

Der Soldatenfreund Kalender 1915

Der Soldatenfreund Kalender 1915

Innhaldet i Feldoberkurat Ibl si feltmesse er i fylgje Hašek henta frå ein militærkalender og dette stemmer utan tvil. Den er langt på veg bygd på ei soge i Der Soldatenfreund kalender frå 1915, side 72 og 73.

Dette og andre tekstfragment frå kalenderen finn ein att ordrett Ibl si feltmesse.

Velký zábavný kalendář 1915

Historia heiter Gott Erhalte! og er fortald av ein gamal offiser. Det inneheld òg ei illustrasjon frå slagmarka som viser den døyande Fahnenführer Hrt (her kalla Veit) i samtale med Marschall Radetzky.

Ordlyden i preika til Feldoberkurat Ibl tyder på at Hašek henta soga frå ei tilsvarande tsjekkisk utgåve av kalendaren. I arvegodset etter Hašek som no er lagra hjå LA-PNP finst det ein kalendar som inneheld nettop denne soga. I Velký zábavný kalendář (andre del) finn ein soga på side 62 og 63. Heltene er her kalla Vít som tisvarar det tyske Veit. Kvifor Hašek døypte han om til Hrt kan ein berre spekulera på.

Sjå Kriegskalender for meir om bruk av motiv frå militærkalendarar i Den gode soldat Švejk.

Sitat

[III.1] „Milí vojáci,“ řečnil vrchní polní kurát Ibl, „tak tedy si myslete, že je rok osmačtyřicátý a že vítězstvím skončila bitva u Custozzy, kde po desetihodinovém úporném boji musil italský král Albert přenechati krvavé bojiště našemu otci vojínů, maršálkovi Radeckému, jenž v 84. roce svého života dobyl tak skvělého vítězství.

[III.1] A hle, vojáci milí! Na výšině před dobytou Custozzou zastavil se kmet vojevůdce. Kolem něho jeho věrní vojevůdcové.

Litteratur

• Velký zábavný kalendář 1915, J. Steinbrener
• Custozza, Ottův slovník naučnýDíl 5. C – Čechůvky,1892
• Dvě setkání s hodným vojínem od Custozzy (I), Dějiny a současnostKarel Pichlík,1961
• Dvě setkání s hodným vojínem od Custozzy (II), Dějiny a současnostKarel Pichlík,1961

	Aspern
HašekOšpra & Ašpry
czdeenfr SøkKartŠvejkův slovník

Bataille d'Esling. Mort de Montebello.

François Georgin (1801-1863).

Aspern er nemnd 2 gonger i Den gode soldat Švejk.

Aspern var åstaden for eit slag der Fahnenführer Hrt hadde vore i strid og som han fortalde Marschall Radetzky om ved Custozza. Dette var i fylgje Feldoberkurat Ibl si messe før Švejk sin marsjbataljon reiste frå Királyhida.

Slaget ved Aspern er dessutan med på Kadett Biegler sine teikningar av slagmarker seinare i dette kapittelet. Den vert no kalla Ašpry.

Bakgrunn

Aspern er ein forstad til Wien, tidlegare ein landsby som er kjend for eit slag som fann stad her under Napoleonskrigane. I 1905 vart Aspern innlemma i Wien.

Slaget ved Aspern-Essling (fr. Bataille d’Essling) fann stad i mai 1809 mellom Napoléon og ein austerriksk hær leia av erkehertug Karl. Utfallet var ein austerriksk siger og det var Napoleons første større nederlag på slagmarka.

Skrivemåte

Det er ein skilnad i Hašek si skrivemåte av namnet. I Feldoberkurat Ibl si preike vert det kalla Ošpra (intetkjønn fleirtal) medan Kadett Biegler nyttar omgrepet Ašpry (hannkjønn fleirtal). Ifølgje Otto sitt leksikon er både Aspry og Ošpra akseptable skrivemåtar, men ikkje Ašpry[a].

Der Soldatenfreund Kalender 1915

Der Soldatenfreund Kalender 1915

Innhaldet i Feldoberkurat Ibl si feltmesse er i fylgje Hašek henta frå ein militærkalender og dette stemmer utan tvil. Den er langt på veg bygd på ei soge i Der Soldatenfreund kalender frå 1915, side 72 og 73.

Dette og andre tekstfragment frå kalenderen finn ein att ordrett Ibl si feltmesse.

Velký zábavný kalendář 1915

Historia heiter Gott Erhalte! og er fortald av ein gamal offiser. Det inneheld òg ei illustrasjon frå slagmarka som viser den døyande Fahnenführer Hrt (her kalla Veit) i samtale med Marschall Radetzky.

Ordlyden i preika til Feldoberkurat Ibl tyder på at Hašek henta soga frå ei tilsvarande tsjekkisk utgåve av kalendaren. I arvegodset etter Hašek som no er lagra hjå LA-PNP finst det ein kalendar som inneheld nettop denne soga. I Velký zábavný kalendář (andre del) finn ein soga på side 62 og 63. Heltene er her kalla Vít som tisvarar det tyske Veit. Kvifor Hašek døypte han om til Hrt kan ein berre spekulera på.

Sjå Kriegskalender for meir om bruk av motiv frå militærkalendarar i Den gode soldat Švejk.

Sitat

[III.1] Tento se napil, učiniv mocný doušek. ,Zaplať bůh tisíckrát,’ zvolal, namáhaje se políbiti ruku svému veliteli. ,Jak dlouho sloužíš?’ otázal se tento. ,Přes čtyřicet let, pane maršálku! U Ošper dobyl jsem zlaté medalie. Také u Lipska jsem byl, dělový kříž mám rovněž, pětkrát jsem byl smrtelně raněn, ale teď je se mnou dočista konec.

[III.1] Od bitvy u Nördlingen 6. září 1634 přes bitvu u Zenty 11. září 1697, u Caldiera 31. října 1805, přes bitvu u Ašprů 22. května 1809 a bitvu národů u Lipska v 1813, přes St. Lucii v květnu 1848 a bitvu u Trutnova 27. června 1866 až po dobytí Sarajeva 19. srpna 1878.

Litteratur

• Velký zábavný kalendář 1915, J. Steinbrener
• Aspry, Ottův slovník naučnýDíl 2. Alqueire – Ažušak,1889 [a]
• Geschichte des kaiserlich und königlichen Infanterie-Regimentes No. 35, Josef May,1901

	Votice
deWotitz
czdeen SøkKart

Votice er nemnd 2 gonger i Den gode soldat Švejk.

Votice var ein stad Offiziersdiener Baloun kjende til ettersom han hadde vore der på manøver før krigen. I kapittel [III.2] nemner han ein slaktar frå Votice.

Bakgrunn

Votice er ein småby i distriktet Benešov, på jernbanelinja mellom Praha og Tábor. Innbyggjartalet no (2025) er rundt 4700.

Ettersom byen ligg på jernbanelinja, må Švejk og Oberleutnant Lukáš ha passert Votice på den lagnadstyngde togturen til Budějovice i [II.1].

Manøvrane som Offiziersdiener Baloun hadde vore med på før krigen kan ha vore Kaisermanövern i 1913 som vart heldne i dette området mellom Benešov, Tábor og Vysočina [a].

Sitat

[III.1] „Kdyby bylo už jednou toho trápení konec,“ bědoval Baloun. „už jednou jsem měl na mále na manévrech u Votic. Tam jsme šli vo hladu a žízni, a když k nám přijel batalionsadjutant, tak jsem vykřik: ,Dejte nám vodu a chleba!’

[III.2] "U nás", poznamenal pitomý Baloun, "byl taky jednou takový případ: chtěl jsem koupit vedle ve vesnici jalovici, měl jsem ji smluvenou a votickej řezník mně ji přebral pod nosem."

Litteratur

• Chytilův úplný adresář Království českého, Alois Chytil,1915
• Votice, Ottův slovník naučnýDíl 15. Krajčij – Ligustrum,1900

• ---

• Das Hauptquartier des 8. Korps in Wotitz, Prager Abendblatt,10.9.1913
• Die grosse Manöver in Böhmen, Die Zeit,12.9.1913
• Vom Manöverfelde, Prager Tagblatt,14.9.1913 [a]
• Cisařské manévry, Čech,15.9.1913
• Po císařských manévrech, Tábor,19.9.1913

	Osijek
ChodounskýOsekdeEssegghuEszékŠvejkVosek
czdeenhrhunnno SøkKartŠvejkův slovník

Osijek er nemnd 2 gonger i Den gode soldat Švejk.

Osijek er nemnd av telefonist Chodounský når han fortel frå reisa til fronten i Serbia.

Byen vert òg nemnd av Švejk i ein konfrontasjon med Leutnant Dub i [III.3], då i daglegtale-forma Vosek. Her er det òg snakk om manøvrar, men desse var Švejk sjølv med på.

Bakgrunn

Osijek er ein by ved elva Drava i det austlege Kroatia, i området Slavonia. Byen vart sterkt øydelagd under Jugoslavia-krigane på 1990-talet. Fram til 1920 høyrde byen til Ungarn.

IR. 91 in Osijek

IR. 91 reiste gjennom Osijek i august 1914

Böhmerwalds Söhne im Felde,1924-1928

Forteljinga til Chodounský virkar svært autentisk. Ein av dei fyrste dagane i august 1914 reiste Infanterieregiment Nr. 91 gjennom Osijek på veg til fronten. Regimentet heldt fram til Gunja ved elva Sava, der dei kom fram 4. august etter ei tre dagers togreise frå Budějovice [a].

Švejk sin manøver

Švejk si utgreiing om manøvrane i [III.3] viser utan tvil til Kaisermanövern i 1908. Sjå Veszprém for meir detaljar.

Sitat

[III.1] V Oseku v Charvatsku nám přinesli do vagonu dva páni od veteránů velký kotel pečeného zajíce, a to už jsme nevydrželi a vylili jsme jim to všechno na hlavu.

[III.3] My jsme měli dělat ofenzívu a nám na pomoc měly přijít vojska vod severu a potom taky vod jihu vod Voseka.

Litteratur

• Osěk, Ottův slovník naučnýDíl 18. Navary – Oživnutí,1902
• Mobilisierung and Abmarsch, Böhmerwalds Söhne im Felde,1924-1928 [a]

	Kroatia
czChorvatskodeKroatienenCroatiahrHrvatska
czdeenhrhuno SøkKart

Ottův slovník naučný,1897

Kroatia er nemnd av telefonist Chodounský når han fortel om regimentet si reise via Osijek til fronten i Serbia.

Mellom stader i dåtidas Kroatias som er nemnde i Den gode soldat Švejk finn ein Osijek, Zagreb, Zemun og elva Donau. Av personar fødde i det tidlegare kongedømet kan nemnast Krauss og General Woinovich.

Bakgrunn

Kroatia var gjennom Dobbeltmonarkiet under ungarsk herredøme, offisielt kalla Kongedømet Kroatia-Slavonia. Området omfatta stort sett det noverande Kroatia med unnatak av Dalmatia, Istria-halvøya og det noverande fylket Međimurje, heilt nord i landet. Eit område lengst i aust mellom elvane Sava og Donau som no er ein del av Serbia, høyrde den gongen til Kroatia, mellom anna Zemun.

Kroatia naut ein betydeleg grad av autonomi under det ungarske herredømet og kroatiske soldatar var stort sett lojale mot Dobbeltmonarkiet. Hovudstad, då som no, var Zagreb.

Hašek og Kroatia

Besedy lidu,20.12.1913

Ein kan nokså sikkert slå fast at Hašek var innom Kroatia under den "apostoliske reisa" i 1905, omtala av han sjølv i Strana mírného pokroku v mezích zákona og dessutan av Václav Menger. I fylgje Radko Pytlík oppheldt han seg fyrst ei stund i landet saman med målaren Jaroslav Kubín og etterpå åleine i området ved elva Drava. I denne samanhengen vert Varaždin nemnd. Det ligg nær å tru at han reiste inn i distriktet frå ungarske Nagykanizsa og så vidare til Steiermark der ferda gjekk til Ormuž, Ptuj og Maribor.

Radko Pytlík sine antakelsar om opphaldet i Kroatia er nok mest basert på forteljinga Kjærleik i Međimurje[a] som er lagt til området mellom elvane Mur og Drava. Det kan òg nemnast at Međimurje (un. Muraköz) den gongen tilhøyrde sjølve Ungarn. I bøkene sine nemner Václav Menger ingenting om noko opphald i Kroatia.

Rudolf Giunio

Denní raport - c.k. okresního policejního komisařství III.z. 31./12. 1908

© LA-PNP

Hašek hadde òg kjende mellom krotatiske studentar i Praha. Ein av desse var Rudolf Giunio (Đunio) (1884-1959) som saman med Hašek nyttårsafta 1908 stelte i stand bråk på Bendlovka. Begge vart arresterte og sperra inne på policejní komisařství Salmova ulice.

Giunio vart seinare delaktig i motstanden mot Dobbeltmonarkiet og samarbeidde med den tsjekkiske motstandsrørsla, den såkalla "Maffie". I 1917 vart han jamvel tiltala for landsvik saman med Klofáč.

Sitat

[III.1] V Oseku v Chorvatsku nám přinesli do vagonu dva páni od veteránů velký kotel pečeného zajíce, a to už jsme nevydrželi a vylili jsme jim to všechno na hlavu.

Litteratur

• Chorvatsko a Slavonsko, Ottův slovník naučnýDíl 12. Ch – Sv. Jan,1897
• Velezrádná aféra v Chorvatsku, KarikaturyJaroslav Hašek,18.3.1909
• Láska v Mezimuří, Besedy liduJaroslav Hašek,20.12.1913 [a]
• Toulavé house, Radko Pytlík,1971

	Kaposfalva
czKapošfalva
SøkKartŠvejkův slovník

Hašek fann opp geografiske namn

Besedy lidu,22.8.1914

Kaposfalva er nemnd av telefonist Chodounský når han fortel om regimenten si reise til fronten i Serbia i starten av krigen.

Bakgrunn

Kaposfalva viser truleg til ein stad i det sørlege Ungarn, nær grensa til Kroatia, enno ikkje identifisert. Det kan godt vera meint Kaposvár som ligg på jernbanelinja sørover mot Serbia. Kaposfalva var òg ungarske namn på eit par stader i Slovakia men at det er desse passar ikkje inn. At det kan ha vore ein stad i det noverande Vojvodina er meir truleg.

Truleg hadde Chodounský Kaposvár i tankane ettersom byen låg på reiseruta til Infanterieregiment Nr. 91 mot Serbia i 1914.

Hašek og Kápolafalva

Dette likelydande namnet vart brukt av Hašek i ei soga han skreiv i 1914, lagde til det sørvestlege Ungarn. Òg her er det nok snakk om eit oppdikta namn ettersom staden ikkje kan identifisert[a].

Sitat

[III.1] Z těch jsme nic jiného nejedli než mozeček. V Kapošfalvě házeli nám Maďaři do vagonů celé kusy pečených prasat a jeden kamarád dostal celou pečenou vepřovou hlavou tak do lebky, že potom toho dárce honil s überschwunkem přes tři koleje. Zato už v Bosně jsme ani vodu nedostali.

Litteratur

• Obecní písař ve Svaté Torně, Besedy liduJaroslav Hašek,22.8.1914 [a]

	Klárov
cz SøkKartŠvejkův slovník

Klárov og Klárův ústav slepců (Blindeinstituttet) er der kokken som erstatta kokk Jurajda ved offisersmessa i Királyhida kom frå.

Bakgrunn

Klárov er ein del av Malá Strana i Praha, området over Manesův most. Området er kalla opp etter språkforskaren Alois Klar.

Sitat

[III.1] Toto psaní bylo vynuceno okolnostmi, když kuchař okultista nadobro si rozlil ocet s plukovníkem Schröderem, který mu dosud držel palec, ale na kterého se při večeři na rozloučenou s důstojníky maršbatalionu opět, nešťastnou náhodou, nedostala porce rolované telecí ledviny, a plukovník Schröder ho poslal s marškumpačkou do pole, svěřiv důstojnickou kuchyni pluku nějakému nešťastnému učiteli z ústavu slepců na Klárově.

	India
czdeennnno SøkKart

India vert nemnd av Švejk i samband med at ein indisk keisar skal ha vorte til ein gris ved sjelevandring.

Bakgrunn

India var i 1914 ein Britisk kronkoloni, som bidrog med betydelege styrkar (om lag ein million) til den britiske armeen i fyrste verdskrigen. Bortsett frå dagens indiske republikk bestod kronkolonien av dagens Pakistan, Nepal, Bhutan, Sri Lanka, Bangladesh og Myanmar.

Sitat

[III.1] Tak jsem si vzal sváteční šaty a šel jsem jednou do musejní knihovny a vypůjčil jsem si takovou jednu knížku o tom stěhování duší se svým kamarádem, a tam jsem se dočetl, že jeden indickej císař se proměnil po smrti v prase, a když to prase zapíchli, že se proměnil v opici, z opice stal se jezevcem a z jezevce ministrem.

	Sardinia
czSardiniedeSardinienfrSardaigneitSardegna
czdeenitnnno SøkKart

Sardinia er nemnd av Kadett Biegler når han breiar ut sine krigshistoriske kunnskapar for offiserane etter flausen med Die Sünden der Väter.

Bakgrunn

Sardinia viser her ikkje til øya, men til kongeriket av same namn som eksisterte frå 1720 fram til Italia vart samla i 1861. Riket bestod av Sardinia, Piemonte og den no franske provinsen Savoie (Savoia), med Torino som hovudstad. Kongedømet var i krig med Austerrike både i 1848 og 1859, dei kjende slaga ved Custozza og Solferino stod i desse krigane. Kongehuset av Sardinia og Savoia tok over den italienske tronfylgja sjølv etter samlinga.

Sitat

[III.1] Znám systémy šifer, které byly používány ve válkách o Sardinii a Savojsko, v anglo-francouzské kumpanii u Sevastopolu, při povstání boxerů v Číně i za poslední rusko-japonské války. Systémy tyto byly předávány...“

Litteratur

• Sardinie, Ottův slovník naučnýDíl 22. Rozkošný – Schloppe,1904

	Savoia
czSavojskodeSavoyenenSavoyfrSavoie
czdeenfrit SøkKart

Chambériens brandissant des drapeaux français au pied du château des ducs lors du rattachement de la Savoie à la France en 1860.

Savoia er nemnd av Kadett Biegler når han breiar ut sine krigshistoriske kunnskapar for offiserane etter flausen med chiffreringa og Ludwig Ganghofer sin roman Die Sünden der Väter.

Bakgrunn

Savoia er ein historisk region i dei vestlege Alpane. Den var ein del av kongeriket Sardinia fram til 1860 då den vart avstått til Frankrike. Hovudstaden var Chambéry.

Sitat

[III.1] Znám systémy šifer, které byly používány ve válkách o Sardinii a Savojsko, v anglo-francouzské kumpanii u Sevastopolu, při povstání boxerů v Číně i za poslední rusko-japonské války. Systémy tyto byly předávány...“

Litteratur

• Savojsko, Ottův slovník naučnýDíl 22. Rozkošný – Schloppe,1904

	Sevastopol
deSewastopolru/ukСевастополь
deennoru SøkKart

Sevastopol er nemnd av Kadett Biegler når han breiar ut sine krigshistoriske kunnskapar for offiserane etter flausen med Die Sünden der Väter av Ludwig Ganghofer. Her viser han til Krimkrigen.

Bakgrunn

Sevastopol er ei viktig Russisk marinehamn på Krim-halvøya. Under Krimkrigen (1853-1856) var den utsett for ei 12 månader lang beleiring av britiske, franske, sardinske og osmanske styrkar. Beleiringa enda med russisk nederlag.

Sitat

[III.1] Znám systémy šifer, které byly používány ve válkách o Sardinii a Savojsko, v anglo-francouzské kumpanii u Sevastopolu, při povstání boxerů v Číně i za poslední rusko-japonské války. Systémy tyto byly předávány...“

	Kina
deChinaenChina
czdeennnno SøkKart

Allierte styrkar i Peking i 1900

Kina er nemnd av Kadett Biegler når han breiar ut sine krigshistoriske kunnskapar for offiserane etter episoden med Die Sünden der Väter, roman i to deler av Ludwig Ganghofer. Her viser han til Bokseroppstanden.

Bakgrunn

Kina var frå 1912 republikk men politisk fragmentert. Landet tok ikkje del i fyrste verdskrigen.

Kadett Biegler omtalar Boksaopprøret (1899-1901), ein nasjonalistisk oppstand mot aukande framand innflytelse. Åtte imperialistiske makter greip inn og slo ned opprøret, og her er det truleg vist til den austerriksk-ungarske deltakelsen.

Folkerepublikken Kina er i 2010 det mest folkerike i verda, har 4. største areal og er ei stormakt både økonomisk, politisk og militært. Kina har permanent plass i Sikkerheitsrådet i FN.

Sitat

[III.1] Znám systémy šifer, které byly používány ve válkách o Sardinii a Savojsko, v anglo-francouzské kumpanii u Sevastopolu, při povstání boxerů v Číně i za poslední rusko-japonské války. Systémy tyto byly předávány...“

	Sachsen
czSaskoenSaxony
czdeenno SøkKart

Sachsen er nemnd av Kadett Biegler når han breiar ut sine krigshistoriske kunnskapar for offiserane etter flausen med Die Sünde der Väter, ein roman i to delar av Ludwig Ganghofer.

Bakgrunn

Sachsen er eit tysk historisk kongedøme, med eit område som var litt mindre enn dagens Freistaat Sachsen. Det vart oppretta av Napoléon i 1806 og eksisterte fram til 1918, frå 1871 som ein del av Tyskland. Hovudstaden var Dresden.

Sitat

[III.1] Jest tam důkladně popsána, pane hejtmane, methoda, o které jste nám vypravoval. Vynálezcem jejím je plukovník Kircher, sloužící za Napoleona I. ve vojsku saském. Kircherovo šifrování slovy, pane hejtmane.

	Wiener Neustadt
czVídeňské Nové MěstohuBécsújhely
czdeen SøkKartŠvejkův slovník

Heerwesen, Hugo Schmid,1916

Wiener Neustadt er nemnd av Kadett Biegler når han breiar ut sine krigshistoriske kunnskapar for offiserane etter Hauptmann Ságner sin flause med Die Sünden der Väter.

Bakgrunn

Wiener Neustadt er ein by 50 km sør for Wien med om lag 40000 innbyggjarar, og er nest største by i Niederösterreich. Byen er dessutan sete for Theresianische Militärakademie slik Kadett Biegler seier. Elva Leitha renn gjennom dei austlege utkantane av byen.

Sitat

[III.1] Každé slovo depeše se vykládá na protější stránce klíče. Methoda ta zdokonalena nadporučíkem Fleissnerem v knize ,Handbuch der militärischen Kryptographie’, kterou si každý může koupit v nakladatelství vojenské akademie ve Víd. Novém Městě. Prosím, pane hejtmane.“

	Bakony
czBakonský lesdeBakonywald
deenhunn SøkKart

Bakony er nemnd i soga om Róža Šavaňů som Švejk hadde lese.

Bakgrunn

Bakony er eit skogkledd område i Ungarn nord for Balaton, for det aller meste i fylket Veszprém.

Sitat

[III.1] „Já jsem byl, jak povídám,“ zněl na opuštěné koleji měkký hlas Švejkův, „taky téhož mínění. Jednou jsem koupil krvák vo Róžovi Šavaňů z Bakonskýho lesa a scházel tam první díl, tak jsem se musel dohadovat vo tom začátku, a ani v takovej raubířskej historii se neobejdete bez prvního dílu.

Litteratur

• Vepři tažnými zvířaty v Bakoni v Uhrách, Svět zvířat,1.4.1909

	Zemun
deSemlinhuZimonysrЗемун
czdeenhunosr SøkKart

Budivoj,31.7.1914

Zemun er nemnd i ein song Deutschmeister-regimentet syng på toget då det passerer stasjonen i Győr.

Bakgrunn

Zemun er ein bydel i Beograd som ligg på andre sida av Sava frå sentrum. Fram til 1918 var den ein del av Ungarn. På den tida var halvparten av innbyggjrarane serbiske.

Noko av det fyrste som hende etter krigslysinga i 1914 var at serbarane sprenga brua mellom Zemun og Beograd i lufta [a].

Sitat

[III.1] Als der Brucken war geschlagen, daß man kunnt’ mit Stuck und Wagen frei passier’n den Donaufluß, bei Semlin schlug man das Lager, alle Serben zu verjagen...

Litteratur

• Zemun, Ottův slovník naučnýDíl 27. Vůz – Żyżkowski,1908
• Most přes Dunaj Srby vyhozen do povětří, Budivoj,31.7.1914 [a]

	Verona
czdeenitnnno SøkKart

Světozor,8.6.1906

Verona er nemnd i ein song som soldarar frå Deutschmeister regimentet syng på toget då dei reiser forbi stasjonen i Győr.

Bakgrunn

Verona er ein by i Veneto-provinsen i Nord-Italia. Den er rik på arkitekttur og kultur og er ein stor turist-attraksjon. Byen tilhøyrde Austerrike frå slutten av Napoleonskrigane fram til 1866 då Veneto-provinsen vart avstått til Italia etter ein seks veker lang krig. Songen viser til slaget ved byen under den fyrste italienske frigjeringskrigen i 1848.

Sitat

[III.1] In, Verona langes Hoffen, als mehr Truppen eingetroffen, fühlt und rührt der Held sich frei...

Litteratur

• Obrázky z Verony, Světozor,8.6.1906

	Anloy
waAnloe
frnlwa SøkKart

Anloy er nemnd av Kadett Biegler når han opplyser Hauptmann Ságner om kvar professor Udo Kraft døydde.

Bakgrunn

Anloy er ein del av den belgiske kommunen Libin i den fransk-talande delen av Belgia. Anloy ligg i Ardennene.

Sitat

[III.1] Mým vzorem je německý profesor Udo Kraft. Narodil se roku 1870, nyní ve světové válce přihlásil se dobrovolně a padl 22. srpna 1914 v Anloy. Před svou smrtí vydal knihu ,Sebevýchova pro smrt za císaře’.

	Nördlingen
deensv SøkKart

Nördlingen er ein av slagplassane Kadett Biegler har skisse av i notisboka si.

Bakgrunn

Nördlingen er ein by i Tyskland. Den ligg i Bayern nær grensa til Baden-Württemberg. Nördlingen er ein av tre tyske byar som enno har intakte bymurar. Slaget som er nemnt her stod 6. september 1634 under Trettiårskrigen. Det var eit knusande nederlag for Sverige og deira protestantiske allierte mot ein keisarleg katolsk styrke.

Sitat

[III.1] Od bitvy u Nördlingen 6. září 1634 přes bitvu u Zenty 11. září 1697, u Caldiera 31. října 1805, přes bitvu u Ašprů 22. května 1809 a bitvu národů u Lipska v 1813, přes St. Lucii v květnu 1848 a bitvu u Trutnova 27. června 1866 až po dobytí Sarajeva 19. srpna 1878. V schematech a nákresích plánů těch bitev nic se neměnilo. Všude nakreslil kadet Biegler obdélníčky na jedné straně prázdné, kdežto nepřítele znázorňovaly vyčárkované.

	Senta
czZentadeZentahuZentasbСента
czdeen SøkKart

Senta er ein av slagplassane Kadett Biegler har skisse av i notisboka si.

Bakgrunn

Senta er ein by i Vojvodina-regionen i Serbia. I dag (2010) er 80% av innbyggarane etniske ungararar.

Frå 1699 til 1867 tilhøyrde Senta Austerrike, og fram til 1918 Austerrike-Ungarn.

Slaget

Det stod eit viktig slag her i 1697 mellom Tyrkia og Austerrike. Dei var eit av dei verste nederlaga i tyrkisk historie og stadfesta Austerrike sitt herredøme i Mellom-Europa. Habsburg-styrkane var leia av prins Eugen.

Sitat

[III.1] Od bitvy u Nördlingen 6. září 1634 přes bitvu u Zenty 11. září 1697, u Caldiera 31. října 1805, přes bitvu u Ašprů 22. května 1809 a bitvu národů u Lipska v 1813, přes St. Lucii v květnu 1848 a bitvu u Trutnova 27. června 1866 až po dobytí Sarajeva 19. srpna 1878. V schematech a nákresích plánů těch bitev nic se neměnilo. Všude nakreslil kadet Biegler obdélníčky na jedné straně prázdné, kdežto nepřítele znázorňovaly vyčárkované.

	Caldiero
deenfrit SøkKart

Erzherzog Karl in der Schlacht bei Caldiero unter den Grenadieren des Regiments Strassoldo. (Karl v. Blaas.)

Die Wehrmacht der Monarchie im Weltkrieg 1914/15

Caldiero er ein av dei mange slagplassane Kadett Biegler har skisse av i notisboka si.

Bakgrunn

Caldiero er ein by ved Verona der det stod eit slag mellom franske og austerrikske styrkar 30. og 31. oktober 1805. Franskmennene vann, men med store tap.

Sitat

[III.1] Od bitvy u Nördlingen 6. září 1634 přes bitvu u Zenty 11. září 1697, u Caldiera 31. října 1805, přes bitvu u Ašprů 22. května 1809 a bitvu národů u Lipska v 1813, přes St. Lucii v květnu 1848 a bitvu u Trutnova 27. června 1866 až po dobytí Sarajeva 19. srpna 1878. V schematech a nákresích plánů těch bitev nic se neměnilo. Všude nakreslil kadet Biegler obdélníčky na jedné straně prázdné, kdežto nepřítele znázorňovaly vyčárkované.

	Santa Lucia
czSanta Lucie
czenit SøkKart

Santa Lucia er ein av slagplassane Kadett Biegler har skisse av i notisboka si.

Bakgrunn

Santa Lucia er ein bydel i Verona der det stod eit slag mellom sardinske og austerrikske styrkar som stod 6. mai 1848. Som ved Custozza var dette eit slag in den 1. italienske frigjeringskrigen. Marschall Radetzky leia dei austerrikske styrkane. I 1848 var Santa Lucia enno ein landsby utafor bymurane i Verona.

Sitat

[III.1] Od bitvy u Nördlingen 6. září 1634 přes bitvu u Zenty 11. září 1697, u Caldiera 31. října 1805, přes bitvu u Ašprů 22. května 1809 a bitvu národů u Lipska v 1813, přes St. Lucii v květnu 1848 a bitvu u Trutnova 27. června 1866 až po dobytí Sarajeva 19. srpna 1878. V schematech a nákresích plánů těch bitev nic se neměnilo. Všude nakreslil kadet Biegler obdélníčky na jedné straně prázdné, kdežto nepřítele znázorňovaly vyčárkované.

	Trutnov
deTrautenau
czdeenno SøkKart

Trutnov er ein av slagplassane Kadett Biegler har skisse av i notisboka si.

Bakgrunn

Trutnov er ein by i det austlege Böhmen ved foten av Krkonoše. Det stod eit slag her 27. og 28. juni 1866 mellom Preussen og Austerrike. Dette var einaste slaget som Austerrike vann i den korte krigen.

Sitat

[III.1] Od bitvy u Nördlingen 6. září 1634 přes bitvu u Zenty 11. září 1697, u Caldiera 31. října 1805, přes bitvu u Ašprů 22. května 1809 a bitvu národů u Lipska v 1813, přes St. Lucii v květnu 1848 a bitvu u Trutnova 27. června 1866 až po dobytí Sarajeva 19. srpna 1878. V schematech a nákresích plánů těch bitev nic se neměnilo. Všude nakreslil kadet Biegler obdélníčky na jedné straně prázdné, kdežto nepřítele znázorňovaly vyčárkované.

	Helgoland
enHeligoland
czdedken SøkKart

HMS Schwarzenberg og SMS Radetzky frå venstre

Helgoland er nemnd i samband med krigen i 1864 mellom Danmark og den prøyssisk-austerrikske alliansen. På vegen til Budapest drøymer Kadett Biegler om eit sjøkart frå denne krigen som viser øygruppa.

Bakgrunn

Helgoland er ei flat, vindfylt øygruppe i Nordsjøen. Helgoland var under britisk styre fram til 1890 då den vart overført til Tyskland. Under fyrste verdskrigen vart alle innbyggjarane evakuert til fastlandet.

Slaget ved Helgoland stod 9. mai 1864 og enda med ein avgrensa dansk siger i den andre slesvigske krig. Motstandaren var mest austerrikske skip, mellom anna fregattane "Schwarzenberg" og "Radetzky". Politisk fekk slaget ingen betydning ettersom krigen var over fem veker seinare.

Sitat

[III.1] Generál Biegler rozsvěcuje elektrickou lampičku. Vidí, že má štábní mapu na kolenou. Ale je to námořní mapa helgolandského pobřeží z roku 1864, ve válce rakousko-pruské proti Dánsku za Šlesvik.

	Danmark
czDánskodeDänemarkenDenmark
czdedkennnno SøkKart

Dybbøl er storma og Danmark har tapt krigen i 1864

Danmark er nemnd i samband draumen til Kadett Biegler som kjem inn på med krigen mellom Danmark og allianses mellom Preussen og Austerrike i 1864.

Bakgrunn

Danmark er eit land i Nord-Europa, fordelt over mange øyar og halvøyar mellom Nordsjøen og Austersjøen. Danmark av i dag er eit konstitusjonelt monarki med eit parlamentarisk styresystem, medlem av EU og NATO.

Fram til 1864 inkluderte landområdet òg Slesvig-Holstein, men desse etnisk blanda grevskapa vart avstått til Preussen og Austerrike etter krigen same året. Denne krigen var den siste Austerrike nokon gong vann. Danmark fekk tilbake Nord-Slesvig etter fyrste verdskrigen, ein konflikt landet var nøytralt i.

Sitat

[III.1] Generál Biegler rozsvěcuje elektrickou lampičku. Vidí, že má štábní mapu na kolenou. Ale je to námořní mapa helgolandského pobřeží z roku 1864, ve válce rakousko-pruské proti Dánsku za Šlesvik.

	Slesvig
HašekŠlesvikczŠlesvickodeSchleswigenSchleswig
czdedkenno SøkKart

Slesvig er nemnd i samband med krigen mellom Danmark og Preussen/Austerrike i 1864, som Kadett Biegler drøymer om på toget til Budapest.

Bakgrunn

Slesvig er eit tidlegare hertugdøme, oppløyst i 1864, sidan 1920 delt mellom Tyskland og Danmark. Fram til 1864 styrde Danmark heile Slesvig-Holstein men måtte avstå begge etter krigen mot Preussen og Austerrike same året. Fram til 1866 adminsistrerte Austerrike og Preussen hertugdøme i lag men etter krigen i 1866 tok Preussen over for godt.

Sitat

[III.1] Generál Biegler rozsvěcuje elektrickou lampičku. Vidí, že má štábní mapu na kolenou. Ale je to námořní mapa helgolandského pobřeží z roku 1864, ve válce rakousko-pruské proti Dánsku za Šlesvik.

Litteratur

• Při česání chmele, Národní listyJaroslav Hašek,3.11.1904

	Liebertwolkwitz
HašekLiebertkovice
deenfe SøkKart

Liebertwolkwitz kjem inn i draumen til Kadett Biegler når han tek for seg Follkeslaget ved Leipzig frå 16. til 19. oktober 1813.

Bakgrunn

Liebertwolkwitz var ein landsby i Sachsen, no ein bydel i Leipzig. To dagar før det eigentleg Folkeslaget ved Leipzig starta, stod eit ryttarslag i området ved Wachau og Liebertwolkwitz.

Sitat

[III.1] „Znáte dějiny bitvy národů u Lipska?“ otázal se, „když polní maršálek kníže Schwarzenberg šel na Liebertkovice 14. října roku 1813 a když 16. října byl zápas o Lindenau, boje generála Merweldta, a když rakouská vojska byla ve Wachavě a když 19. října padlo Lipsko?“

Litteratur

• Die Völkerschlacht bei Leipzig 1813, Der Heimatverein Liebertwolkwitz e.V.,1906
• Das Königreich Sächsen in Wort und Bild, Leo Woerl,1906

	Lindenau
de SøkKart

Ansicht von Lindenau nach der Völkerschlacht, 1815

Lindenau kjem inn i draumen til Kadett Biegler når han tek for seg slaget ved Leipzig i 1813.

Bakgrunn

Lindenau er ein bydel i den vestlege delen av Leipzig, i 1813 ein landsby. Det var kampar her under Folkeslaget og Napoléon hadde ein pause her under tilbaketoget 19. oktober 1813.

Sitat

[III.1] „Znáte dějiny bitvy národů u Lipska?“ otázal se, „když polní maršálek kníže Schwarzenberg šel na Liebertkovice 14. října roku 1813 a když 16. října byl zápas o Lindenau, boje generála Merweldta, a když rakouská vojska byla ve Wachavě a když 19. října padlo Lipsko?“

Litteratur

• Das Königreich Sächsen in Wort und Bild, Leo Woerl,1906

	Wachau
HašekWachava
de SøkKart

Wachau 1813

Wachau kjem inn i draumen til Kadett Biegler når han tek for seg Folkeslaget ved Leipzig i 1813.

Bakgrunn

Wachau er ein landsby i Sachsen, no ein del av Markkleeberg ved Leipzig. To dagar før det eigentleg Folkeslaget ved Leipzig starta, stod eit ryttarslag i området ved Wachau og Liebertwolkwitz.

Sitat

[III.1] „Znáte dějiny bitvy národů u Lipska?“ otázal se, „když polní maršálek kníže Schwarzenberg šel na Liebertkovice 14. října roku 1813 a když 16. října byl zápas o Lindenau, boje generála Merweldta, a když rakouská vojska byla ve Wachavě a když 19. října padlo Lipsko?“

	Betlehem
czBetlémenBethlehem
czdeennnno SøkKart

Betlehem er nemnd i draumen til Kadett Biegler, gjennom omgrepet "ditt betlehemske svin".

Bakgrunn

Betlehem er ein by i Palestina, kjend som fødestaden til Jesus. Den ligg 10 kilometer sør for Jerusalem, på den okkuperte vestbreidda av Jordan.

I 1914 var Palstina og Betlehem underlagd the Ottoman Empire. Det var ein småby med 3000-5000 innbyggjarar og dei fleste var kristne.

Det er tvilsamt om uttrykket "ditt betlehemske svin" nokon gong har vore brukt, då det ikkje finst treff på dette i tsjekkiske nettbibliotek.

Sitat

[III.1] Jeli kolem skupiny, kde rezavý kaprál-anděl měl právě jednoho nemotorného rekruta-anděla v parádě, mlátil mu pěstí do břicha a řval na něho: „Rozevři lepší svou držku, svině betlémská. Takhle se volá ,Alelujá’?

Litteratur

• Béthléhem, Ottův slovník naučnýDíl 3. B – Bianchi,1890 [a]

	Libanon
enLebanon
czdeenno SøkKartŠvejkův slovník

Ottův slovník naučný,1892

Libanon er nemnd i draumen til Kadett Biegler, gjennom omgrepet "ditt libanesiske cedertre".

Bakgrunn

Libanon er eit lite land i Mist-Austen som grensar til Syria og Israel. I 1914 tilhøyrde området det osmanske riket. Frå 1920 fram til fullt sjølvstende i 1943 var landet fransk mandatområde.

Libanesisk ceder (cedrus libani) er ein tresort som veks i fjellområde i det indre Middelhavet og er med som symbol i det libanesiske flagget.

Sitat

[III.1] To bych rád věděl, který vůl tě sem, ty dobytku, pustil do ráje. Zkus to ještě jednou... Hlahlehluhja? Cože, bestie, ještě nám tady v ráji huhňáš... Zkus to ještě jednou, cedre libanonský.“

Litteratur

• Cedrus Libani, Ottův slovník naučnýDíl 5. C – Čechůvky,1892

	Jordan
czJordán
czdeenno SøkKart

Das interessante Blatt,23.9.1915

Jordan er nemnd i draumen til Kadett Biegler på toget til Budapest, gjennom omgrepet "di jordanske ku".

Bakgrunn

Jordan er ei elv, ein dal og eit land i Midt-Austen, men ettersom staten Jordan ikkje eksisterte den gong er det nok Jordanelva det er snakk om. Elva er svært viktig i bibelhistoria, det var her Jesus vart døypt i fylgje denne.

Omgrepet "jordansk ku" virkar å vera sjeldan brukt på tsjekkisk, om i det heile.

Sitat

[III.1] Ujížděli dál a za nimi ještě dlouho bylo slyšet úzkostlivé řvaní huhňavého anděla-rekruta „Hla-hle-hlu-hjá“a křik anděla-kaprála „A-le-lu-já, a-le-lu-já, ty krávo jordánská!“

	Donau
czDunajenDanubehuDuna
czdeennnno SøkKart

Donau ved Beograd

Donau i Budapest

Donau er nemnd av Sappeur Vodička i same soga frå fronten som Běloun er nemnd i. Oppblesne lik flytt ut i Donau frå Drina, austerrikar som serbarar.

Elva er nemnd i handlinga i Del tre når toget nærmar seg Budapest og ein ser lyskastarane over elva.

Švejk kryssa Donau minst to gonger: vest for Wien og i sjølve Budapest.

Bakgrunn

Donau er nest største elva og bind saman Tyskland, Austerrike, Slovakia, Ungarn, Kroatia, Serbia, Bulgaria, Romania, Moldova og Ukraina.

I 1914 var den dels grenseelv mellom Austerrike-Ungarn og Serbia. Leitha og Tisza er sideelvar som er nemnde i romanen. Viktige byar langs elva som Wien, Budapest, Bratislava, Beograd, Győr og Linz er òg nemnde. Mellom dei mindre stadene ved elva som dukkar opp i Den gode soldat Švejk er Hainburg and Komárom.

Vodička på djupt vatn

Når det gjeld geografi er den iltre Sappeur Vodička på djupt vatn når han påstår at Drina renn ut Donau. Den munnar ut i Sava og berre nedstraums, ved Beograd, renn den sistnemnde elva ut i Donau.

Sitat

[II.4] „Ale kdo by na takový věci myslel,“ odpověděl Vodička, „my jsme svý udělali a vo věci ostatní jsme neměli žádnou starost. Tam to bylo úplně lehký. Každej den někdo zmizel, a ani už to z Driny nelovili. Plaval tam nadmutej čúžák vedle našeho rozflákanýho landveráka hezky po Drině do Dunaje. Někteří nezkušení, když to viděli ponejprv, tak dostali malinkou horečku.

[III.1] Nad Budapeští bylo již vidět záři světel a nad Dunajem přeskakoval reflektor.

	Linz
czLinec
czdeennn SøkKart

Linz, 1911

Linz er ein av dei mange stadene nemnde i draumen til Kadett Biegler, han forsvarar Linz under den Austerriske arvefylgjekrigen. Interressant nok er Napoléon sine styrkar òg ein del av draumen - til trass for at desse opererte i området meir enn 60 år seinare! Men i draumane kan som kjendt slikt rot godt føregå.

Bakgrunn

Linz er tredje største byen i Austerrike, ligg ved Donau og er hovudstad i Oberösterreich.

Den historiske hendinga romanen viser til er den fransk-bayerske okkupasjonen av byen i 1741/42 under den Austerrikske arvefylgjekrigen.

Sitat

[III.1] A kadet Biegler vrtěl sebou čím dál nepokojněji, a jeho nový sen byl velice fantastický. Obhajoval Linec ve válce o dědictví rakouské. Viděl reduty, retranchementy a palisády kolem města. Jeho hlavní stan byl proměněn v ohromnou nemocnici. Všude kolem váleli se nemocní a drželi se za břicho. Pod palisádami města Lince projížděli se francouzští dragouni Napoleona I.

	Újbuda
HašekÚj Buda
deenhu SøkKart

Újbuda var bydelen der Kadett Biegler enda på det militære isolasjons-sjukehuset grunna "koleraen" han fekk etter uhellet sitt på toget til Budapest.

Bakgrunn

Újbuda er ein bydel i Budpest, som ligg sør for Gellert-høgda på vestbreidda av Donau. Det er no det tettast befolka distriktet i bzen.

Sitat

[III.1] Tak se stalo, že statečný kadet Biegler byl odvezen do vojenské isolační nemocnice v Új Buda. Jeho podělané kalhoty ztratily se ve víru světové války.

	Tarnov
czdeennnnopl SøkKart

Frå Tarnów, Galicia.

Das interessante Blatt,27.5.1915

Székesfehérvári Hírlap,9.8.1911

Nachrichten über Verwundete und Verletzte,29.6.1915

Tarnov si kolera-brakke betyr ein førebels slutt på krigen for Kadett Biegler. Inntil han har vorte kvitt "koleraen" sin vert han der, men kjem tilbake i soga i Del fire.

Bakgrunn

Tarnov tykkjest ved fyrst augnekast å visa til Tarnów, ein by i Galicia som fram til 1918 var under austerriksk herredøme. Byen ligg på jernbanelinja mellom Sanok og Kraków, på austbreidda av Dunajec.

Švejkologar som Milan Hodík, Břetislav Hůla og underteikna har hittil trudd at det var i den polske byen Kadett Biegler vart sett i kolerabrakke.

Tárnok ved Budapest

Likevel ville det vore meiningslaust å frakta ein pasient med ein farleg og smittsam sjukdom såpass langt for å setja han i isolasjon. Den ungarske švejkologen Tamás Herczeg har ei meir overtydande forklaring. Forfattaren av Den gode soldat Švejk har nok heller hatt Tárnok i tankane. Det er ein landsby like utafor Budapest der det faktisk låg eit sjukehus for pasientar med epidemi-sjukdomar. Det har ikkje lukkast utfrå Nachricthen über Verwundete und Kranke å påvisa at soldatar faktisk vart lagde inn her men dette betyr sjølvsagt ikkje at dei ikkje vart det.

Tárnok utca

Ein svakare kandidat er eit militærsjukehus i Tárnok utca 5 i Budapest[a]. Nachricthen über Verwundete und Kranke viser at soldatar vart innlagde her men ein dette var ikkje eit sjukehus med isolasjonsbrakker (Herczeg). Apropos kolera: den nemde publikasjonen nemner ofte kolerabrakker i Miskolc men sjeldan andre stader.

Sitat

[III.1] „Pište,“ řekl štábní lékař: „Kadet Biegler, 13. pochodový prapor, 11. pochodová setnina, 91. pluk, na pozorování do cholerových baráků v Tarnově. Nositel cholerových bacilů...“ A tak se stal z kadeta Bieglera, nadšeného bojovníka, nositel cholerových bacilů.

Kjelder: Tamás Herczeg

Litteratur

• Nachrichten über Verwundete und Kranke, Nachricthen über Verwundete und Kranke,29.6.1915 [a]